Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universitetida SDG 13 – Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish bo‘yicha ta’lim, ilmiy tadqiqotlar va barqaror rivojlanish tashabbuslari
Iqlim o‘zgarishi bugungi kunda butun dunyo oldida turgan eng dolzarb ekologik muammolardan biri bo‘lib, uning salbiy ta’siri tabiiy resurslar, qishloq xo‘jaligi, suv resurslari, biologik xilma-xillik va inson salomatligiga tobora kuchayib bormoqda. Shu bois Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan qabul qilingan Barqaror rivojlanishning 13-maqsadi (SDG 13 – Climate Action) iqlim o‘zgarishining salbiy oqibatlarini kamaytirish, unga moslashish choralarini kuchaytirish hamda ta’lim, ilmiy tadqiqot va boshqaruv tizimlarida iqlim masalalarini keng joriy etishni nazarda tutadi.
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti mazkur maqsadlarni amalga oshirishni o‘zining strategik rivojlanish siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilagan. Universitetda ekologik barqarorlikni ta’minlash, iqlim o‘zgarishiga moslashish, issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish, tabiiy resurslarni asrash hamda ekologik madaniyatni yuksaltirishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha ta’lim va ilmiy tadqiqotlar
Universitetning muhandislik, elektroenergetika, agrotexnologiya, irrigatsiya va melioratsiya, ekologiya va atrof-muhit muhofazasi, o‘rmon xo‘jaligi, veterinariya hamda oziq-ovqat texnologiyalari yo‘nalishlarida iqlim o‘zgarishi, qayta tiklanuvchi energiya, energiya samaradorligi, suv resurslarini boshqarish, ekologik xavfsizlik va yashil iqtisodiyotga oid mavzular o‘quv dasturlariga integratsiya qilingan.
Professor-o‘qituvchilar va ilmiy izlanuvchilar tomonidan iqlimga chidamli qishloq xo‘jaligi, zamonaviy agrotexnologiyalar, suvni tejovchi sug‘orish texnologiyalari, ekologik monitoring, biologik xilma-xillikni muhofaza qilish, tuproq unumdorligini saqlash, qayta tiklanuvchi energiya, energiya samaradorligi hamda tabiiy resurslardan oqilona foydalanish yo‘nalishlarida ilmiy tadqiqotlar olib borilib, ularning natijalari ta’lim jarayoni va amaliyotga tatbiq etilmoqda.
Yashil kampus va ko‘kalamzorlashtirish ishlari
Universitetda «Yashil kampus» konsepsiyasi asosida ekologik barqaror infratuzilmani rivojlantirish, yashil hududlarni kengaytirish va biologik xilma-xillikni saqlash bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
2025-yil davomida universitet hududi va unga tutash maydonlarda 5 836 tup daraxt va manzarali ko‘chatlar ekildi. Daraxt ekish ishlari kampus hududi, o‘quv binolari atrofi, yashil maydonlar va boshqa ochiq hududlarni ko‘kalamzorlashtirishga qaratildi.
Ko‘kalamzorlashtirish ishlarini yanada kengaytirish maqsadida 2026-yilda qo‘shimcha 10 000 tup daraxt va manzarali ko‘chat ekish rejalashtirilgan. Ushbu tashabbus universitetning uzoq muddatli ekologik siyosatining muhim qismi bo‘lib, yashil hududlarni kengaytirish, karbonat angidrid (CO₂) yutilishini oshirish, atmosfera havosi sifatini yaxshilash, biologik xilma-xillikni saqlash, yozgi yuqori harorat ta’sirini kamaytirish va talabalar hamda xodimlar uchun sog‘lom ekologik muhit yaratishga xizmat qiladi.
Daraxt ekish tadbirlari professor-o‘qituvchilar, talabalar, xodimlar va hamkor tashkilotlar ishtirokida tashkil etilib, ekologik madaniyatni rivojlantirish va tabiatga mas’uliyatli munosabatni shakllantirishga xizmat qilmoqda.
Qayta tiklanuvchi energiya va energiya samaradorligi
Universitetda energiya resurslaridan oqilona foydalanish hamda issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirish maqsadida qayta tiklanuvchi energiya texnologiyalarini joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Universitetning o‘quv va ma’muriy binolariga quyosh energiyasidan foydalanishga asoslangan quyosh panelli suv isitish tizimlari (Solar Water Heating Systems) o‘rnatilgan. Mazkur tizimlar quyosh energiyasi yordamida issiq suv ishlab chiqarib, binolarning issiq suvga bo‘lgan ehtiyojini qisman ta’minlaydi. Bu esa elektr energiyasi va boshqa an’anaviy energiya resurslari iste’molini kamaytirish, energiya samaradorligini oshirish hamda karbonat angidrid (CO₂) emissiyasini qisqartirishga xizmat qilmoqda.
Shuningdek, universitetda energiya tejovchi texnologiyalarni qo‘llash, resurslardan oqilona foydalanish, energiya iste’molini optimallashtirish va ekologik boshqaruv tamoyillarini rivojlantirish bo‘yicha izchil ishlar amalga oshirilmoqda. Ushbu chora-tadbirlar universitetning «Yashil kampus» siyosatini mustahkamlash va qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanish ulushini bosqichma-bosqich oshirishga xizmat qiladi.
Ekologik targ‘ibot va jamoatchilik bilan hamkorlik
Universitetda talabalar, professor-o‘qituvchilar va mahalliy hamjamiyat ishtirokida iqlim o‘zgarishi, ekologik barqarorlik va atrof-muhitni muhofaza qilishga bag‘ishlangan seminarlar, ilmiy-amaliy konferensiyalar, davra suhbatlari, ekologik aksiyalar, ko‘kalamzorlashtirish tadbirlari va targ‘ibot ishlari muntazam tashkil etib kelinmoqda.
Mazkur tadbirlar orqali iqlim o‘zgarishining oqibatlari, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, energiyani tejash, chiqindilarni kamaytirish va ekologik madaniyatni yuksaltirish bo‘yicha keng tushuntirish ishlari olib boriladi. Talabalar ekologik volontyorlik faoliyatiga jalb etilib, daraxt ekish va yashil hududlarni saqlash tadbirlarida faol ishtirok etmoqda.
Shuningdek, universitet davlat tashkilotlari, mahalliy hokimliklar, ilmiy-tadqiqot institutlari hamda xorijiy oliy ta’lim muassasalari bilan iqlim o‘zgarishi, suv resurslarini boshqarish, qayta tiklanuvchi energiya va ekologik barqaror rivojlanish yo‘nalishlarida hamkorlikni rivojlantirib kelmoqda.
Barqaror rivojlanishga qo‘shilayotgan hissa
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universitetida amalga oshirilayotgan mazkur tashabbuslar universitetning ekologik barqarorligini mustahkamlash, uglerod izini kamaytirish, qayta tiklanuvchi energiyadan foydalanish ulushini kengaytirish hamda iqlim o‘zgarishining salbiy oqibatlarini yumshatishga qaratilgan.
Universitetda 2025-yilda 5 836 tup daraxt va manzarali ko‘chatlar ekilishi, 2026-yilda 10 000 tup daraxt va ko‘chat ekish rejasining amalga oshirilishi, quyosh energiyasidan foydalanishga asoslangan suv isitish tizimlarining joriy etilishi, iqlim o‘zgarishi bo‘yicha ta’lim va ilmiy tadqiqotlarning rivojlantirilishi hamda ekologik targ‘ibot tadbirlarining muntazam tashkil etilishi BMTning **Barqaror rivojlanishning 13-maqsadi – «Iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish» (SDG 13)**ni amalga oshirishga xizmat qilmoqda.
Kelgusida universitet yashil hududlarni yanada kengaytirish, qayta tiklanuvchi energiya texnologiyalaridan foydalanish ko‘lamini oshirish, energiya samaradorligini yanada yaxshilash, iqlimga mos innovatsion texnologiyalarni joriy etish hamda xalqaro hamkorlikni rivojlantirish orqali ekologik barqaror rivojlanish yo‘lidagi ishlarni izchil davom ettiradi.
Obodlik va hamjihatlik xalqimizning azaliy qadriyatlaridan
Ma’lumki xalqimiz ma’naviyatida, qadriyatlarida boshqa xalqlar o’rgansa va o’z tajribasida qo’llashga arziydigan ko’pgina ibratli tajribalari mavjud. Masalan, «hashar» deb atalgan tadbir barchani birdamlikka, ahillikka va mehr-oqibatga undashi bilan ajralib turadi. Hashar — bu xalqimizning qadimiy va azaliy qadriyatlaridan biridir.
Uning zamirida obodlik, hamjihatlik, mehr-oqibat, xayr-sahovat va bunyodkorlik mujassam.
Shu o’rinda institut professor-o’qituvchilari ham ibratli tadbirlarni davom ettirib kelishmoqda. Xususan hududga yashil makon dasturi asosida ko’chatlar ekib, daraxtlar tagini xazonlardan tozalashdi.
«Yashil makon» umummilliy loyihasi amalda
Institutning bir guruh professor-o‘qituvchilari, ishchi-xodimlari va ko‘ngilli volontyor talaba-yoshlari ishtirokida institutga qarashli yer maydonda “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida turli xildagi 3150 tup mevali daraxtlar ekildi.
Xususan, 2100 tup olma va 1050 tup bodom ko‘chatlari ekish ishlari institutning mehnatkash jamoasi tomonidan hashar yo‘li bilan amalga oshirildi.
Tozalik, ozodalik va koʼkalamzorlashtirish azaldan xalqimizning milliy qadriyatlaridan biri sanaladi. Yosh avlodda ona tabiatga hurmat, uning bebaho neʼmatlarini ardoqlash tuygʼusini oshirish orqali tozalikka rioya qilish koʼnikmalarini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi.
Bugun universitetning Termiz tumanida joylashgan tajriba yer maydonida professor-o’qituvchilar va talaba-yoshlar ishtirokida “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida turli xildagi mevali va manzarali daraxt ko’chatlari ekildi.
Ushbu yer maydoniga 2960 tupdagi turli xildagi bodom, olcha, o’rik, tut va boshqa turdagi ko’chatlari ekildi.
«Yashil makon» umummilliy loyihasi doirasida tashkil etilayotgan ushbu tadbir davomida Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti jamoasi oliygoh uchun ajratilgan tajriba sinov maydonida ham ko’chat ekish ishlarini amalga oshirishdi.
“Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida oliy ta’lim muassasalarida “Ziyolilar bog” lari tashkil etildi
Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi tashabbusi bilan barcha oliy ta’lim muassasalari hududida “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida “Ziyolilar bog‘i”da ko‘chat ekish marafoniga rasmiy start berildi.
Shu munosabat bilan Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiya universitetida ham “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida “Ziyolilar bog‘i” tashkil etildi.
Marafonda unversitet rahbariyati, professor-o’qituvchilar, ishchi-xodimlar hamda talabalar ishtirok etishdi.
Mazkur tashabbus unversitetimizda yashil hududlar barpo etish, talabalar va yoshlarning ekologik madaniyatini oshirishga xizmat qiladi.
TDMAU jamoasi yangi bog‘ va tadqiqot maydoni yaratmoqda
Ko‘chat ekib, bog‘ yaratish, atrof-muhitni toza va ozoda saqlash xalqimizning asrlar sinovidаn o‘tgan milliy qadriyatlaridir. Bugun Termiz davlat muhandislik va agrotеxnologiyalar universiteti jamoasi ham «Yashil makon» umummilliy loyihasi doirasida Termiz tumanidagi tajriba-sinov maydonida obodonlashtirish va ko‘kalamzorlash ishlari boshlab yuborildi.
Xususan, maydonning 3 gektarida bog‘ tashkil etish uchun 900 ga yaqin bodom, erta pishar shaftoli va o‘rik daraxti ko‘chatlari ekildi. Qolgan 8 gektari esa agro yo‘nalishidagi doktorantlar uchun ajratilgan bo‘lib, yer hududi iqlimga mos sabzavot va poliz mahsulotlari ekishga tayyorlandi. Bu yerda tadqiqotchilar qishloq xo‘jaligi ekinlarini ilmiy-ijodiy usullarda parvarish qilish, shuningdek, amaliy tajriba ishlarini olib borish bilan shug‘ullanishadi.
Maydonning sekin-asta yashil va ko‘rkam manzaraga aylanishi mehnatsevar universitet jamoasining azmu shijoatini yanada oshirmoqda. Shu bois tajriba-sinov maydonida obodonlashtirish va ko‘kalamzorlashtirish ishlari o‘zgacha shukuh bilan davom etadi.
🌱 “Yashil makon” — kelajakka mas’uliyatli qadam
Prezidentimizning Oliy Majlisga va xalqimizga Murojaatnomasida belgilangan ekologik muvozanatni ta’minlash tashabbusi doirasida Surxondaryo viloyatida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Xususan, chang-to‘zonlarning oldini olish maqsadida 10 ming gektar maydonda “Yashil makon” barpo etilishi belgilangan.
Mazkur loyiha doirasida Angor va Termiz tumanlari tutash hududda, M–39 avtomagistrali bo‘yida joylashgan 220 gektar maydonda 16 million tup ko‘chat ekilib, ekologik holatni yaxshilashga xizmat qiluvchi yashil belbog‘ shakllantirilmoqda. Ushbu sa’y-harakatlar shamol va chang oqimlarini kamaytirish, hudud tabiatini asrashga qaratilgan.
Ushbu ezgu tashabbusni chin dildan qo‘llab-quvvatlayotganlar safida Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti professor-o‘qituvchilari hamda ishchi-xodimlari ham bor. Ular o‘z tashabbuslari va ekologik mas’uliyat hissi bilan ko‘chat ekish hamda obodonlashtirish ishlarida faol ishtirok etib, kelajak avlod uchun yanada sog‘lom muhit yaratishga munosib hissa qo‘shmoqdalar.
